banner275

banner283

banner274

banner282

Eski Medeniyetlerden Bugüne “Nazar Boncuğu”

“Nazar Boncuğu”, Güzel Bir Cam Boncuktan Çok Daha Fazlası!

BİLGİ 19.10.2019, 22:42 01.11.2019, 21:24
Eski Medeniyetlerden Bugüne “Nazar Boncuğu”

M.Ö. 3300’lü yıllarda da vardı, şimdi de var. “Nazar Boncuğu” kültürel ve coğrafi sınırları ortadan kaldıran bir simge. Medeniyetin ilk dönemlerinden bu yana varlığını sürdürüyor, insanlığın derin ve kalıcı inançlarını yansıtıyor.

Kültürel özellikleri, dini inanışları içine alan ve coğrafi sınırları aşarak dünyanın birçok yerinde artık bir “moda” nesnesine de dönüşen “Nazar Boncuğu”nu yalnızca renkli, güzel bir cam boncuk olarak görmek büyük hata! Öncelikle pek çok kültürde kendine yer bulmuş nazar boncuğunun tarihine bakıp bugünlere gelelim.

Bahçeşehir Üniversitesi Sanat Tarihi Profesörü Dr. Neşe Yıldıran’a göre ilk nazar boncuğu için M.Ö. 3300’lü yıllara dönmeliyiz. Prof. Yıldıran “Mezopotamya’nın en eski şehirlerinden biri olan Tell Brak’taki kazılarda nazar boncuğu bulundu. Kaymaktaşından oyma geometrik figürler şeklindeydi” diyor. Yalnız bu nazar boncukları, günümüzde bildiğimiz mavi boncuklar gibi değildi. Günümüzdekine benzer boncukların ise Akdeniz bölgesinde M.Ö. 1500’lü yıllarda ortaya çıktığı söylenmekte. Sanat Tarihi Profesörü Dr. Neşe Yıldıran, Ege Adaları ve Anadolu’daki cam nazar boncuklarının cam üretiminin gelişimiyle ilgili olduğunun altını çizerken mavi rengin de Mısır’daki yüksek oksitli sırlı kilden kaynaklandığını vurguluyor. Yani bakır ve kobalt karışımlı kilin fırınlanınca mavi renge dönüşmesi… Mısır’daki kazılarda pek çok mavi Horus Gözü ya da “Ay Gözü”ne rastlandığı bilinmekte. Eski Mısır’da göz biçimindeki nazar boncuğu, bir gözü ay, bir gözü güneş olan şahin şeklindeki tanrı Horus’un Gözü’nü sembolize ediyor. Horus, düşmanı Seth ile savaştıktan sonra kazandığı galibiyet sonrası yaşamın kralı oluyor ve bu nedenle de “Horus’un Gözü”nün kötü bakışları alt edecek güce sahip olduğuna inanılıyor.

Gök Tanrısı “Tengri”nin Mavisi

Eski Türk kabilelerinin de Gök Tanrısı “Tengri”nin rengine yakınlığından dolayı mavi renge hayranlık duyduğu, bu nedenle kobalt ve bakır kullanımını benimsemiş olmaları da kuvvetle muhtemel. Eski Türk toplumlarında nazar boncuğuna munçuk, moncuk, monşak, monçak, monçok, muyınçak gibi isimler verildiği biliniyor. Hatta Hun Hükümdarı Atilla Han’ın atına Muncuk Han adını vermesinin de nazardan korunma amaçlı olduğu belirtiliyor. Mavi nazar boncukları böylelikle bu coğrafyada gün geçtikçe yayılıyor; Fenikeliler, Asurlular, Yunanlar, Romalılar ve Osmanlılar tarafından kullanılıyor. Akdeniz ve Levent bölgesinde yoğun ama ticaret ve imparatorluğun büyümesiyle dünyanın farklı köşelerine de yayıldığı aşikar.

İnsanoğlu çağlar boyunca nazardan korunmaya çalışmış. Göz şeklini stilize eden figür yani nazar boncuğu bu yöntemlerden sadece biri.
 

“Nazarlık”ın kökeni binlerce yıl öncesine dayansana da “Nazar”ın kökeni tam belli değil.  Başarılı kişilerin kıskanç gözlerin etkisi altında kalabileceğine, nazar nedeniyle kişinin talihinin tersine dönebileceğine inanılması. Bu inanç, kültürler arasında var; kuşaklar boyunca da devam etmekte. En eski medeniyetlerde dahi “nazar” kavramı mevcut. Mısır, Babil, Sümer medeniyetlerinden beri kötü niyetli kişilerin içindeki kötülüğün gözlerinden dışarı yansıdığı ve karşısındaki iyi kişileri olumsuz etkilediği, onların başına kötü şeyler gelmesine sebep olduğu düşünülmekte.

Nazar kavramı, Kültür Bakanlığı’nın sayfasında şöyle ifade ediliyor: “İnsanın bakışından kaynaklanan, diğer insan, hayvan ve cansız nesnelere zarar verdiğine inanılan bir tür güç ya da enerji”. Yani eski kültürlerden bugüne “kem göz”, “göz değmesi”, “göze gelme” diye ifade edilen inanış. Dolayısıyla insanoğlu çağlar boyunca nazardan korunmaya çalışmış, yerine göre doğadan bulduklarıyla, zaman zaman ürettikleri ile kendini savunma yolunu seçmiş. Göz şeklini stilize eden figür yani nazar boncuğu bu yöntemlerden sadece biri.

“The Evil Eye: The Classic Account of an Ancient Superstition” Kitabı

“The Evil Eye: The Classic Account of an Ancient Superstition (Nazar Gözü: Antik Bir Batıl İnancın Klasik İtibarı)” kitabının yazarı Frederick Thomas Elworthy’yi ele alalım. Elworthy, göz göze geldiğinde kişiyi puta çeviren Yunan kadınlarından tutun, tek bakışla atlarını büyüleyen adamların olduğu İrlanda halk hikayelerinin bazı kültürlerdeki örneklerini araştıran bir filolog. Hemen hemen her kültür içerisinde nazar gözünün bulunduğu bir efsaneye rastlandığını belirten Frederick Thomas Elworthy, göz simgesinin kültürün içine gömülmüş olduğunu vurguluyor. Öyle ki Pagan çağrışımlarına rağmen dini metinlerin içerisinde de yer bulduğunu söylüyor.

1. yüzyıl Yunan filozofu Plutarkhos’un (kendisine göre) bilimsel bir açıklaması var: “İnsan gözü, kimi zaman küçük çocukları veya hayvanları öldürebilecek güçte, gözle görülmez bir ışın yayıyordu.” Karadeniz’in güneyinde yaşayan bazı insanlarda nazarın daha güçlü olduğuna, daha çok mavi gözlü insanların nazarına inanılıyordu (Mavi göz, Akdeniz’de genetik bakımdan az rastlanan bir durumdu). Öte yandan nazarın, aslında bakışları nazar getiren kişi açısından da bir lanet olduğuna inananlar da vardı. Eski bir Polonya masalında, sevdiklerine nazar değmesin diye kendi gözlerini çıkaran bir adamdan söz edilmekte. Bir bakışın bu kadar lanet getirebildiği inancının yaygın olması da antik medeniyetleri, ondan korunmak için arayışa yöneltti ve nazar boncuğu gündeme geldi. Uzun süre varlığını korudu ve binlerce yıl da kullanım biçiminde fazla bir değişiklik olmadı. Ülkemizde yeni doğan bebeklere nazarlık takılması, eski Mısırlılar ve Etrüsklerin gemilerine nazarlık resmi çizmesi gibi bugün de uçakların kenarında aynı işaretin kullanılması gibi.


Mısırlı boncuk ustalarının Türkiye’ye gelerek İzmir’de bu sanatı uygulamaya başlamasının ardından Türk ustaların da bu teknikleri geliştirdiği biliniyor.

Boncuk fırınında camdan imal edilen, çoğunlukla ortasında göz şeklini stilize eden bir figür bulunan “nazar boncuğu”nun Türkiye’de yapımında ise Mısırlı boncuk ustalarının rolü var. Mısırlı boncuk ustalarının Türkiye’ye gelerek İzmir’de bu sanatı uygulamaya başlamasının ardından Türk ustalar da bu teknikleri geliştirdiği, renkli camların üzerine göz figürünü de ekleyerek günümüzdeki nazar boncuğunu ortaya çıkardıkları söylenmekte. Nazar boncuğu üretimi -büyük ölçüde- İzmir’in Menderes ilçesine bağlı Görece Mahallesi ile Kemalpaşa ilçesine bağlı Nazarköy’de yapılmakta. UNESCO’nun Yaşayan İnsan Hazinesi’ne dahil edilen boncuk ustası Mahmut Sür, 13 yaşından bu yana İzmir’de nazar boncuğu üreten ustalardan. Nazar boncuğu yapımı ve boncuk ustalığı, usta-çırak ilişkisi içerisinde kuşaktan kuşağa aktarılarak günümüze ulaşan geleneksel bir meslek.

Moda Sektörü de Kullanıyor

Günümüzde moda sektöründeki yansımaları da bu nedenle eleştiriliyor olsa da nazar boncuğunun farklı kullanımlarını görmeye devam edeceğiz gibi. Nazar boncuğu, büyük bir coğrafyanın parçası ve ondan türeyen farklı motifler de ortaya çıkmaya devam ediyor. Kültürel, dinsel ve coğrafi sınırları ortadan kaldıran bir simge. Bu açıdan da medeniyetin ilk dönemlerinden bu yana varlığını sürdürüyor, insanlığın derin ve kalıcı inançlarını yansıtıyor.


Türkiye’ye gelip de nazar boncuğu almadan dönen turist yok gibi! Dünyaca ünlü isimler de nazar boncuğunu kıyafetlerinde, tasarımlarında sıkça kullanıyor.

TV yıldızı Kim Kardashian’ın nazar boncuklu takıları, ABD’li top model Gigi Hadid’in nazar boncuğundan esinlenen ayakkabı tasarımları (EyeLove), İngiliz Kraliyet Ailesi’nden Düşes Meghan Markle’ın nazar boncuklu kolyesi, ünlülerin de trendleri belirlediğinin göstergesi. Moda sektöründe farklı kullanımları olsa da “nazar boncuğu”nun “moda”sının hiç geçmeyeceğinin, dünyanın pek çok yerinde eski medeniyetlerde olduğu gibi var olmaya devam edeceğinin açık seçik kanıtı. Bu arada nazar boncuğu gibi tılsım ve amuletlerin de koleksiyonerler tarafından toplandığını eklemekte fayda var. Bu tematik alan, koleksiyonerlerin vazgeçilmezlerinden. Arkeolojik değer taşıyanlarını da müzelerde görmek mümkün.

Nazar Boncuğu Emojisi

Siz sosyal medya platformlarında “Nazar Boncuğu” emojisi kullanıyor musunuz? Kültür ve Turizm Bakanlığı, “Turkey Home” tanıtım kampanyası kapsamında, tüm dünyada internet emojilerinin belirlenmesi ve yaygınlaşması için çalışan ve kar amacı gütmeyen bir kuruluş olan UNICODE konsorsiyumuna başvurmuş, böylelikle geçen yıl “nazar boncuğu” da emojiler arasına dahil edilmişti. İngilizcede “Evil Eye Bead” olarak adlandırılan “Nazar Boncuğu” emojisi, ilk olarak Twitter’ın web sürümünde kullanılmıştı.  >kaynakblogteb.com

Yorumlar (0)
18°
parçalı az bulutlu
Günün Anketi Tümü
Koronavirüs biyolojik bir silah mı, doğal bir hastalık mı?
Koronavirüs biyolojik bir silah mı, doğal bir hastalık mı?
Namaz Vakti 25 Mayıs 2020
İmsak 03:52
Güneş 05:39
Öğle 13:10
İkindi 17:05
Akşam 20:32
Yatsı 22:11
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 26 53
2. Başakşehir 26 53
3. Galatasaray 26 50
4. Sivasspor 26 49
5. Beşiktaş 26 44
6. Alanyaspor 26 43
7. Fenerbahçe 26 40
8. Göztepe 26 37
9. Gaziantep FK 26 32
10. Denizlispor 26 31
11. Antalyaspor 26 30
12. Gençlerbirliği 26 28
13. Kasımpaşa 26 26
14. Konyaspor 26 26
15. Malatyaspor 26 25
16. Çaykur Rizespor 26 25
17. Ankaragücü 26 23
18. Kayserispor 26 22
Takımlar O P
1. Hatayspor 28 53
2. Erzurum BB 28 47
3. Bursaspor 28 46
4. Adana Demirspor 28 45
5. Akhisar Bld.Spor 28 45
6. Fatih Karagümrük 28 43
7. Altay 28 43
8. Ümraniye 28 40
9. Giresunspor 27 38
10. Keçiörengücü 28 35
11. Balıkesirspor 28 35
12. Menemen Belediyespor 28 35
13. İstanbulspor 27 33
14. Altınordu 28 31
15. Boluspor 28 25
16. Osmanlıspor 28 24
17. Adanaspor 28 20
18. Eskişehirspor 28 17
Takımlar O P
1. Liverpool 29 82
2. Man City 28 57
3. Leicester City 29 53
4. Chelsea 29 48
5. M. United 29 45
6. Wolverhampton 29 43
7. Sheffield United 28 43
8. Tottenham 29 41
9. Arsenal 28 40
10. Burnley 29 39
11. Crystal Palace 29 39
12. Everton 29 37
13. Newcastle 29 35
14. Southampton 29 34
15. Brighton 29 29
16. West Ham 29 27
17. Watford 29 27
18. Bournemouth 29 27
19. Aston Villa 28 25
20. Norwich City 29 21
Takımlar O P
1. Barcelona 27 58
2. Real Madrid 27 56
3. Sevilla 27 47
4. Real Sociedad 27 46
5. Getafe 27 46
6. Atletico Madrid 27 45
7. Valencia 27 42
8. Villarreal 27 38
9. Granada 27 38
10. Athletic Bilbao 27 37
11. Osasuna 27 34
12. Real Betis 27 33
13. Levante 27 33
14. Deportivo Alaves 27 32
15. Real Valladolid 27 29
16. Eibar 27 27
17. Celta de Vigo 27 26
18. Mallorca 27 25
19. Leganés 27 23
20. Espanyol 27 20
Günün Karikatürü Tümü