banner261

banner264

banner267

banner260

banner263

banner269

Tam 96 yıl önce... İşte 29 Ekim'de Cumhuriyet'in ilan edildiği belge!

Cumhuriyet, o zamanki ismi “Büyük Millet Meclisi Kanun-ı Esâsî Encümeni” olan Anayasa Komisyonu’nun hazırladığı tasarının Meclis’in 29 Ekim 1923 Pazartesi günü yaptığı 43. oturumunda kabul edilmesi suretiyle ilân edildi. Tarihçi Murat Bardakçı, Cumhuriyet’in ilânının resmî belgesini yayınladı

BİLGİ 27.10.2019, 19:46 31.10.2019, 12:51
Tam 96 yıl önce... İşte 29 Ekim'de Cumhuriyet'in ilan edildiği belge!

Cumhuriyetimizin 96. yıldönümü kutlu olsun!

Senelerdir her 29 Ekim günü gazetelerdeki haberlerde ve köşelerin çoğunda hemen hemen hep aynı ifadeler vardır: Yıldönümü vesilesi ile Cumhuriyet'in faziletleri anlatılır, bu yeni idare sistemi sayesinde elde ettiğimiz başarılar ardarda sıralanır, medenî âlemde sahip olduğumuz seçkin yerden bahsedilir ve ifadeler böyle devam eder gider…

Aynı sözlerin bu sene de tekrar edileceğini bildiğim için, ben de bu konuda daha önce yayınladığım bir belgeyi yeniden gündeme getirmeye karar verdim: Cumhuriyet'in ilân belgesini…

Cumhuriyet'in nasıl ilân edildiğini merak edenler, yani faaliyetin hukukî boyutunu öğrenmek isteyenler için anlatayım:

Cumhuriyet bir anayasa değişikliği ile, o zamanki ismi "Büyük Millet Meclisi Kanun-ı Esâsî Encümeni" olan Anayasa Komisyonu'nun 1921 Anayasa'sındaki altı maddenin değişmesi maksadı ile hazırladığı tasarının Meclis'in 29 Ekim 1923 Pazartesi günü yaptığı 43. oturumunda kabul edilmesi suretiyle ilân edildi. Anayasanın ilk maddesine "Türkiye'nin yönetim şeklinin 'Cumhuriyet', devletin dininin İslâm, resmî dilinin de Türkçe olduğu ilâve ediliyordu. Diğer maddeler de Cumhurbaşkanlığı, Başbakanlık ve Hükümet hakkındaydı. Oylamadan sonra hemen reisicumhur seçimine geçildi ve Mustafa Kemal Paşa, Reisicumhur seçildi.


Meclis'in 29 Ekim 1923 Pazartesi günü yaptığı 43. oturumunda görüşülüp kabul edilen tasarıyı hazırlayan Anayasa Komisyonu'nda İzmir Milletvekili Yunus Nadi (Abalıoğlu) Bey'in başkanlığında Gelibolu Milletvekili Celâl Nuri (İleri), Dersim Milletvekili Feridun Fikri (Düşünsel), Konya Milletvekili Refik (Koraltan), İzmit Milletvekili İbrahim Süreyya Yiğit), Muş Milletvekili İlyas Sami Beyler ile Antalya Milletvekili Rasih Hoca (Kaplan) vardı.


Cumhuriyet'in ilânı için meclise önerge veren 16 milletvekili. 

KOMİSYONUN RAPORU

Celâl Nuri Bey'in Meclis Başkanlığı'na hitaben kaleme aldığı komisyon mazbatasında bugünün dili ile şöyle idi:

"Milletimizi refah ve saadete ulaştırıp tam bir bağımsızlığa kavuşturan ve Allah'ın da takdir ettiği savaşta millî hâkimiyet esası kat'î surette kabul edilmiş ve daima buna riayet edilegelmişti. Bu usulün necib Türk milletine ne büyük muvaffakiyet temin ettiği aşikârdır. Hâkimiyetin kayıtsız-şartsız millete ait olması ve idare usûlünün milletin mukedderatını bizzat ve bilfiil idare etmek esasına dayanması zaten "Cumhuriyet" demek olduğundan, saltanatı kesin şekilde kaldıran bu kelimenin kullanılıp Türkiye Devleti'nin şeklinin cumhuriyet hükümeti olması hakkında Teşkilât-ı Esasiye Kanunu'nun özel maddesinin bir fıkra ile açıklığa kavuşturulması hukuk ve uygulama bakımından münasip görülmüştür.
Bir cumhuriyet tesis kılındıktan sonra bu cumhuriyetin temsilcisi olan başkanlık makamının da oluşturulması tabiîdir.

Bundan başka, hükümeti teşkil edecek olan başbakanın cumhurbaşkanı tarafından tayini, sorumluluğun belirlenmesi bakımından zarurî işlerdendir.

Dolayısıyla, hâlen mevcud olan devlet şeklinin tesbiti için Anayasa'nın buna dair bir, üç, sekiz ve dokuzuncu maddeleri aşağıdaki şekilde değiştirilerek açıklığa kavuşturulmuş devletimizin dininin İslâm, dilinin de Türkçe olduğuna dair özel bir madde ilâve edilmiştir.

Zikredilen maddeleri kanun hâline getirmek üzere Hey'et-i Celîle'ye arz ve teklif ve hemen müzakeresini istirham ederiz".

Bu mazbataya dayanılarak hazırlanan tasarının Meclis'te 29 Ekim akşamı saat sekizde kabul edilip kanunlaşması ile Türkiye'de Cumhuriyet ilân edilmiş oldu.

İŞTE, İLÂNIN BELGESİ

Şimdi Büyük Millet Meclisi Arşivi'nde bulunan ve "Türkiye Büyük Millet Meclisi Riyaseti Başkitabeti (Genel Sekreterliği) Kavanîn (Kanunlar) Müdüriyeti" antetli kâğıda yazılmış olan 364 numaralı "Teşkilât-ı Esasiye Kanunu'nun bazı mevaddının tâdiline" yani "Anayasa'nın bazı maddelerinin değiştirilmesine" dair kanun şöyle idi:

"Birinci Madde: Hâkimiyet, bilâ kayd ü şart milletindir. İdare usulü halkın mukadderatını bizzat ve bilfiil idare etmesi esasına müsteniddir (dayanır). Türkiye Devleti'nin şekl-i hükümeti Cumhuriyettir.

İkinci Madde: Türkiye Devleti'nin dini, din-i İslâm'dır. Resmî lisanı Türkçedir.

Üçüncü Madde: Türkiye Devleti Büyük Millet Meclisi tarafından idare olunur. Meclis, Hükümet'in inkısam ettiği şuubât-ı idareyi (ayrı ayrı bölümlere ayırdığı idarî işleri) İcra Vekilleri vasıtasıyla idare eder.

Dördüncü Madde: Türkiye Reisicumhuru, Türkiye Büyük Millet Meclisi Heyet-i Umumiyesi tarafından ve kendi âzası meyânından bir intihap (seçim) devresi için intihap olunur (seçilir). Vazife-i riyaset (başkanlık görevi), yeni Reisicumhur'un intihabına (seçimine) kadar devam eder. Tekrar intihap olunmak (seçilmek) caizdir.

Beşinci Madde: Türkiye Reisicumhuru, devletin reisidir. Bu sıfatla lüzum gördükçe Meclis'e ve Heyet-i Vekile'ye riyaset (hükümete başkanlık) eder.

Altıncı Madde: Başvekil, Reisicumhur tarafından ve Meclis âzası meyanından intihap olunur (Meclis üyeleri arasından seçilir). Diğer vekiller Başvekil tarafından yine Meclis âzası arasından intihap olunduktan sonra hey'et-i umumiyesi (hepsi) Reisicumhur tarafından Meclis'in tasvibine arzolunur. Meclis hâl-i içtimada (çalışma döneminde) değil ise keyfiyeti tasvip Meclis'in içtimaına tâlik olunur(toplantısına ertelenir).

18 Rebiyülevvel 1342 ve 29 Teşrinievvel (Ekim) 1339 (1923)".

Herhalde dikkat etmişsinizdir: Meclis'in bu kararı ile aslında yeni bir devlet kurulmuyor, mevcut devletin idare biçimi değiştiriliyordu; yani "devletin devamlılığı" kuralının dışına çıkılmıyor, devletin aynı ama sistemin "Cumhuriyet" olduğu vurgulanıyordu.


İleri gazetesi, 30 Ekim 1923.

Cumhuriyet'in ilânı, Ankara'da 101 pâre top atılarak kutlanırken kararı memleketin dört bir tarafına duyurma işi de müftülüklere verildi. Evkaf ve Şer'iye Vekâleti'nin talimatı ile Türkiye'deki bütün müftülüklere telgraflar gönderen Diyanet İşleri Reisliği, müftülerden artık Cumhuriyet ile idare edileceğimizi halka duyurmasını istedi.

Burada, Cumhuriyet'in ilân belgesinin orijinali de görebilirsiniz…

Murat Bardakçı - Habertürk

Yorumlar (0)
11°
sisli
Günün Anketi Tümü
YÜCEL YILMAZ'I BAŞARILI BULUYOR MUSUNUZ?
YÜCEL YILMAZ'I BAŞARILI BULUYOR MUSUNUZ?
Namaz Vakti 21 Kasım 2019
İmsak 06:25
Güneş 07:52
Öğle 12:59
İkindi 15:34
Akşam 17:57
Yatsı 19:18
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Sivasspor 11 21
2. Fenerbahçe 11 20
3. Trabzonspor 11 19
4. Alanyaspor 11 19
5. Başakşehir 11 19
6. Galatasaray 11 19
7. Malatyaspor 11 18
8. Beşiktaş 11 18
9. Gaziantep FK 11 15
10. Çaykur Rizespor 11 14
11. Göztepe 11 13
12. Konyaspor 11 13
13. Kasımpaşa 11 12
14. Denizlispor 11 11
15. Antalyaspor 11 11
16. Gençlerbirliği 11 10
17. Ankaragücü 11 9
18. Kayserispor 11 7
Takımlar O P
1. Hatayspor 11 21
2. Fatih Karagümrük 11 19
3. Ümraniye 11 18
4. Balıkesirspor 11 18
5. Akhisar Bld.Spor 11 18
6. Erzurum BB 11 18
7. Keçiörengücü 11 18
8. Bursaspor 11 17
9. Menemen Belediyespor 11 17
10. Altay 11 15
11. Adana Demirspor 11 12
12. İstanbulspor 11 12
13. Giresunspor 11 12
14. Boluspor 11 10
15. Osmanlıspor 11 10
16. Adanaspor 11 8
17. Altınordu 11 7
18. Eskişehirspor 11 1
Takımlar O P
1. Liverpool 12 34
2. Leicester City 12 26
3. Chelsea 12 26
4. Man City 12 25
5. Sheffield United 12 17
6. Arsenal 12 17
7. M. United 12 16
8. Wolverhampton 12 16
9. Bournemouth 12 16
10. Burnley 12 15
11. Brighton 12 15
12. Crystal Palace 12 15
13. Newcastle 12 15
14. Tottenham 12 14
15. Everton 12 14
16. West Ham 12 13
17. Aston Villa 12 11
18. Watford 12 8
19. Southampton 12 8
20. Norwich City 12 7
Takımlar O P
1. Barcelona 12 25
2. Real Madrid 12 25
3. Atletico Madrid 13 24
4. Sevilla 13 24
5. Real Sociedad 13 23
6. Athletic Bilbao 13 20
7. Getafe 13 20
8. Granada 13 20
9. Valencia 13 20
10. Osasuna 13 19
11. Villarreal 13 18
12. Levante 13 17
13. Real Valladolid 13 17
14. Deportivo Alaves 13 15
15. Eibar 13 15
16. Mallorca 13 14
17. Real Betis 13 13
18. Celta de Vigo 13 9
19. Espanyol 13 8
20. Leganés 13 6
Günün Karikatürü Tümü