banner319

banner307

Hasan Basri Çantay kimdir? Ne zaman öldü

O yurdun işgal edildiği yıllarda çıkardığı Ses gazetesiyle Balıkesir'den halkı vatan savunmasına davet etti. Balıkesir'de kurulan Müdafaa-i Milliye Cemiyetinde etkin rol aldı, Kepsut, Dursunbey'e giderek oralarda halkı toplayıp konuştu. Milli birlik şuuru ile vatanı savunma azmi uyandırdı. O bir Kuvay-i Milliyeci idi. Balıkesir'in Bayrak insanıydı. İstiklal Marşımızı yazması için Mehmet Akif Ersoy'u teşvik eden alim ve mütefekkirdi..

BİLGİ 02.12.2020, 20:03 05.12.2020, 17:38
Hasan Basri Çantay kimdir? Ne zaman öldü

Balıkesirli ünlü fikir ve mücadele adamı Hasan Basri Çantay, vefatının 56. yıl dönümünde anılıyor.

Geçen yıllarda anma programları düzenlenirken bu yıl pandemi nedeniyle etkinlik yapılmayacak, sadece ruhuna fatihalar gönderilecek.

Gazetecilik ve yazarlık yanında bilimsel çalışmalar, şiir ve musiki ile de tanınan Çantay, aynı zamanda Kur'an-ı Kerim müfessiri idi. 

Ülkemizin önde gelen değerleri arasındaki Milli Mücadelenin bayrak adamı, alim ve mütefekkir Hasan Basri Çantay, bundan 56 yıl önce 3 Aralık 1964'te İstanbul'da vefat etmişti. 

Balıkesir'in bayrak ismi, mezarının, çok sev­diği dostu Mehmet Akif e yakın olması konusundaki vasiyeti üzerine Edirnekapı Şehitliği’nde toprağa verilmişti.

HASAN BASRİ ÇANTAY KİMDİR?

İslam bilgini, şair, gazeteci, siyaset adamı ( D. 1887, Balıkesir – Ö. 3 Aralık 1964, İstanbul).

Daha çok “Kur’ân-ı Hakîm ve Meâl-i Kerîm” adlı meal kitabıyla tanınır. Babası Balıkesir tüccarlarından Çantayoğlu Halil Cenabî Efendi, annesi Sincanoğullarından Kepsutlu Hatice Hanım’dır. Aile­nin tek erkek çocuğu olan Hasan Basri, ilköğrenimini İbtida-i Kebir Mektebi’nde gördükten sonra Balıkesir Lisesi’ne gir­di. Lisenin dördüncü sınıfındayken ba­basının ölümü üzerine (1903) ailenin geçi­mini sağlayabilmek için okulu bırakmak zorunda kaldı. Kendisine 11 Ağustos 1907’de Bayındırlık Dairesi Tahrirat Kaleminde kâtip olarak görev verildi, böylece devlet hizmetine girmiş oldu. Bu arada müftü Osman Nuri Efendi ile Müstecabizade Adil Efendi’den Farsça, Balıkesir Mevlevihanesi’nde Ragıbzade Ahmet Naci Dede’den Arapça dersleri aldı. Bir yandan da edebiyat, hukuk ve felsefe (Kur’an-ı Kerim yorumu) ile meş­gul oldu. Mutasar­rıf Mümtaz Bey’den hukuk, iktisat ve maliye okudu.

Balıkesir en önemli şahsiyetlerinden birini anıyor

Hasan Basri Bey, bir süre memleketinde edebiyat öğretmenliği yaptı. İkinci Meşrutiyetten (1908) itibaren Balıkesir’de çıkan “Nasihat” ve “Balıkesir” gibi gazetelerde makaleler yazdı.

1913’te Balıkesir Daimi Encümeni Başkâtipliği görevi yaptı. 12 Eylül 1913’te Liva Encümen Başkâtibi iken İdare-i Hususiyye’nin (İl Özel İda­resi) ilk kuruluşunda Balıkesir Daimî Encümeni’nin başkâtipliğini yap­tı.

Daha sonra mutasarrıf Reşit Bey’in emriyle bütün sorumluluğunu yüklendi­ği “Karesi” adlı bir gazete yayımladı.

Samih Rifat Bey’in muta­sarrıflığı zamanında İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin Balıkesir’deki yayın organı “Yıldırım gazetesini yayımladı ve yönetti. Ba­lıkesir’de basın yaşamının gelişme­sinde önemli hizmetler yaptı.    

Hasan Basri Bey, 1917’de lise dengi olan Dârülhilâfe Medresesi’nde Türkçe, ede­biyat, yazı ve Arapça öğretmenliği yaptı.

Birinci Dünya Savaşı’nın sonlarına doğru Ses ga­zetesini (1918) çıkardı. Mütareke yılları boyun­ca Türk milletinin haklarını savunan en özgür ve yürekli yazıların yayın organı olan “Ses”in kapatılarak sahibinin İstanbul’a götürülmesiyle ilgili emir geldiği zaman Haşan Basri, Balıkesir’i temsilen I. İzmir Kongresi’ne katılmak üzere şehirden ay­rılmıştı, ama tutuklanma emrini öğre­nince çareyi gizlenmekte buldu.

Burhani­ye, Kepsut, Dursunbey kasabalarında ve köylerde dokuz aydan fazla dolaştı. O yörede Millî Mücadele’nin başlaması ve halkın silâhlanması konusunda önemli çalışmalar yaptı.  

Yazılarıyla ve fiilen Millî Mücadele’yi destekledi. Kimi yazılarından dolayı bir ara tutuklandı. 17-19 Mart 1919’da yapılan İzmir Müdâfaa-i Hukuk Osmaniye Cemiyeti’nin düzenlediği Büyük İzmir Kongresi’nde bulundu.

Birinci Büyük Millet Meclisi (TBMM)’ne Balıkesir Mebusu olarak girdi, hiç­bir gruba eğilim göstermeden sonuna kadar bağımsız kaldı.  TBMM’de Millî Eğitim, İçişleri, Kitaplık komisyonları ile Memurin Muhakematı Tetkik Kurulu’nda çalıştı. Matbuat Umum Müdürlüğü’nün hesaplarını inceleme komisyonunda görev aldı. TBMM II. ve III. toplantı yıllarında Millî Eğitim Komisyonu’nun yazmanlığını yaptı. Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Grubunun kurulmasından sonra muhalefetteki ikinci grupta yer aldı.

Mecliste aynı dönemde milletvekili olan şair Mehmet Akif’le yakın arkadaş oldu, ondan Arap ede­biyatı bilgileri aldı. Mehmet Akif, Bursa ve Balıkesir yörelerinden gelen Yunan zulmü haberlerinin etkisiyle yazdığı “Bül­bül” başlıklı ünlü şiirini Hasan Basri’ye ithaf etmişti. TBMM’nin birinci döneminden so­nra Balıkesir’e edebiyat öğretmeni ola­rak dönen Hasan Basri, 132 şehit çocuğunun eğitimi için kurulan yetiştirme yurdunun müdürlüğünü de üstlendi. O günlerde “Zafer-i Millî gazetesine yazılar yazdı. 1928 yılında, aşırı zihin yorgunluğundan dolayı hastalandı ve bu yüzden emekliye ayrıldı. Tek parti dönemlerindeki yöneticile­rin keyfî icraat ve baskılarından korunabilmek amacıyla birkaç yıl entelektüel kesimin içinden ayrılıp ziraat ve tica­retle uğraştı.

Daha sonra tekrar dinî, ilmî ve edebî çalışmalarına dönerek telif ve çeviri eserler ortaya koydu. 1950 yılından itibaren demokratik yönetimin sağladığı kısmî din ve vicdan özgürlüğü ortamıyla birlikte başlayan İslâm di­ninin öğrenilmesi, öğretilmesi, yaşan­ması, yayınlar ve diğer araçlarla des­teklenmesine dönük çalışmalara Hasan Basri Çantay da katıldı. Onun çalış­maları bir yandan eser yazmak, öte taraftan yol göstermek ve uyarılar­da bulunmak biçiminde olmuştur. Din ve vicdan özgürlüğünün sağladığı haklar ba­kımından uzun süren bir karışıklık döne­minden sonra Türkiye’de başlayıp hızla gelişen faaliyetler, bir bakıma doğal ola­rak karşılanabilecek farklı görüşler, grup­lar, usuller de ortaya koymuştur. Bu farklılık ve çeşitlilik içinde Hasan Basri Çantay geniş ilmî, fikrî birikimi, siyasî deneyimi ve güvenilir kişiliğiyle grup­lar arasında hakemlik yapmış, görüş ve metotların isabetli ve uygulanabilir olan­larını belirlemeye çalışmış, böylece din bilginlerinin, aydınların, iyiliksever zenginlerin yol göstericisi oldu. Kendisi de hamiyetperver bir zat idi. “Özellikle yazılarından dolayı hiçbir zaman telif ücreti alma­mış, gönderilenleri ise iade etmişti. Üç ciltlik Kur'an meali­nin gelirini ise, çok sevdiği Balıkesir'de kendi adına yaptırı­lan camiye harcamıştı.” (Vehbi Vakkasoğlu)

Şiir ve yazılarında “Siretî” ve “Nasuhî Dede” gibi imzalar da kullanmış olan Hasan Basri, daha çok Kur’ân-ı Kerim mealiyle tanınmıştır. Çantay, 3 Aralık 1964 tarihinde İstanbul’da vefat etti. Mezarının, çok sev­diği dostu Mehmet Âkif e yakın olması konusundaki vasiyeti üzerine Edirnekapı Şehitliği’nde toprağa verildi. Şifa Tercümesi (siyer), Kalendernâme (felsefe) Divân-ü Lugati’t-Türk Tercümesi, İslâmda Cihad adlı eserleri basılmadı.

ESERLERİ:

Mektepli Yavrularıma (1922), Müslümanlıkta Himaye-i Etfal (1922), Ülkü Edebiyatı (1939), Zekâ Demetleri (1939), Kur’ân-ı Hakîm ve Meâl-i Kerim (3 cilt, 1953), Kırk Hadis ve Mealleri (3 cilt, 1956-62), Fıkh-ı Ekber (Ebu Hanife’den, 1954), Babamın Şiirleri (Haz: Müfit Çantay, 1964), Karagünler ve İbret Levhaları (anı, 1964), Akifnâme (1966).

KAYNAKÇA: Vehbi Vakkasoğlu / Osmanlıdan Cumhuriyete İslâm Alimleri (s. 31-49, 1987), Aydın Talay / “İnandığını Yaşayan Bir İnsan: Hasan Basri Çantay” (Zaman 3 Aralık 1991, İstanbul), Ahmet Ersöz / Vefatının 25. Yıldönümünde Hasan Basri Çantay (Zaman, 3.12.1989), Emin Işık / “Çantay, Hasan Basri” (TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 8, s. 218-219, 1993), Mücteba Uğur / Hasan Basri Çantay (1994), Kemal Öztürk / İlk Meclis (1999), İbnülemin Mahmud Kemal İnal / Son Asır Türk Şairleri (c. 4, 2002),  İhsan Işık / Resimli ve Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi (2006, 2007) - Ünlü Bilim Adamları (Türkiye Ünlüleri Ansiklopedisi, C. 2, 2013) - Encyclopedia of Turkey’s Famous People (2013).

Yorumlar (1)
Alihikmet Suakar 5 ay önce
Mübarek insana cocuklugumda süt götürüyorum. Caminin arkasında iki katlı evine, çok nurlu ak sakallı idi. ALLAH RAHMET EYLESİN. yaptıkları unutulmaz.
23°
açık
Günün Anketi Tümü
YÜCEL YILMAZ'ın BÜYÜKŞEHİR'DE GEÇEN 2 YILINA HANGİ NOTU VERİRSİN?
YÜCEL YILMAZ'ın BÜYÜKŞEHİR'DE GEÇEN 2 YILINA HANGİ NOTU VERİRSİN?
Namaz Vakti 23 Nisan 2021
İmsak 04:41
Güneş 06:13
Öğle 13:12
İkindi 16:58
Akşam 20:01
Yatsı 21:27
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 34 72
2. Fenerbahçe 34 69
3. Galatasaray 34 66
4. Trabzonspor 35 60
5. Alanyaspor 35 55
6. Hatayspor 34 53
7. Gaziantep FK 34 51
8. Sivasspor 34 51
9. Karagümrük 34 50
10. Göztepe 35 47
11. Rizespor 34 42
12. Antalyaspor 35 42
13. Konyaspor 34 41
14. Ankaragücü 34 38
15. Malatyaspor 34 37
16. Kasımpaşa 35 37
17. Başakşehir 34 36
18. Kayserispor 34 35
19. Erzurumspor 35 34
20. Gençlerbirliği 34 32
21. Denizlispor 34 27
Takımlar O P
1. Giresunspor 31 63
2. Adana Demirspor 31 61
3. Samsunspor 31 61
4. Altay 31 57
5. İstanbulspor 31 57
6. Altınordu 31 53
7. Ankara Keçiörengücü 31 49
8. Ümraniye 31 47
9. Tuzlaspor 31 47
10. Bursaspor 31 43
11. Bandırmaspor 31 39
12. Boluspor 31 38
13. Balıkesirspor 31 35
14. Adanaspor 31 34
15. Menemenspor 31 31
16. Akhisar Bld.Spor 31 26
17. Ankaraspor 31 23
18. Eskişehirspor 31 8
Takımlar O P
1. Man City 33 77
2. M. United 32 66
3. Leicester City 32 59
4. Chelsea 32 55
5. West Ham 32 55
6. Tottenham 33 53
7. Liverpool 32 53
8. Everton 31 49
9. Arsenal 32 46
10. Leeds United 32 46
11. Aston Villa 31 44
12. Wolverhampton 32 41
13. Crystal Palace 31 38
14. Southampton 32 36
15. Newcastle 32 35
16. Brighton 32 34
17. Burnley 32 33
18. Fulham 33 27
19. West Bromwich 32 24
20. Sheffield United 32 14
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 32 73
2. Real Madrid 32 70
3. Barcelona 31 68
4. Sevilla 32 67
5. Real Sociedad 32 50
6. Real Betis 32 49
7. Villarreal 32 49
8. Granada 31 42
9. Osasuna 32 40
10. Athletic Bilbao 31 38
11. Levante 32 38
12. Celta de Vigo 32 38
13. Cádiz 32 36
14. Valencia 32 35
15. Getafe 32 31
16. Deportivo Alaves 32 30
17. Real Valladolid 31 28
18. Huesca 32 27
19. Elche 32 27
20. Eibar 32 23
Günün Karikatürü Tümü

Gelişmelerden Haberdar Olun

@