banner307

banner319

Hasan Basri Çantay kimdir? Ne zaman öldü

O yurdun işgal edildiği yıllarda çıkardığı Ses gazetesiyle Balıkesir'den halkı vatan savunmasına davet etti. Balıkesir'de kurulan Müdafaa-i Milliye Cemiyetinde etkin rol aldı, Kepsut, Dursunbey'e giderek oralarda halkı toplayıp konuştu. Milli birlik şuuru ile vatanı savunma azmi uyandırdı. O bir Kuvay-i Milliyeci idi. Balıkesir'in Bayrak insanıydı. İstiklal Marşımızı yazması için Mehmet Akif Ersoy'u teşvik eden alim ve mütefekkirdi..

BİLGİ 02.12.2020, 20:03 05.12.2020, 17:38
Hasan Basri Çantay kimdir? Ne zaman öldü

Balıkesirli ünlü fikir ve mücadele adamı Hasan Basri Çantay, vefatının 56. yıl dönümünde anılıyor.

Geçen yıllarda anma programları düzenlenirken bu yıl pandemi nedeniyle etkinlik yapılmayacak, sadece ruhuna fatihalar gönderilecek.

Gazetecilik ve yazarlık yanında bilimsel çalışmalar, şiir ve musiki ile de tanınan Çantay, aynı zamanda Kur'an-ı Kerim müfessiri idi. 

Ülkemizin önde gelen değerleri arasındaki Milli Mücadelenin bayrak adamı, alim ve mütefekkir Hasan Basri Çantay, bundan 56 yıl önce 3 Aralık 1964'te İstanbul'da vefat etmişti. 

Balıkesir'in bayrak ismi, mezarının, çok sev­diği dostu Mehmet Akif e yakın olması konusundaki vasiyeti üzerine Edirnekapı Şehitliği’nde toprağa verilmişti.

HASAN BASRİ ÇANTAY KİMDİR?

İslam bilgini, şair, gazeteci, siyaset adamı ( D. 1887, Balıkesir – Ö. 3 Aralık 1964, İstanbul).

Daha çok “Kur’ân-ı Hakîm ve Meâl-i Kerîm” adlı meal kitabıyla tanınır. Babası Balıkesir tüccarlarından Çantayoğlu Halil Cenabî Efendi, annesi Sincanoğullarından Kepsutlu Hatice Hanım’dır. Aile­nin tek erkek çocuğu olan Hasan Basri, ilköğrenimini İbtida-i Kebir Mektebi’nde gördükten sonra Balıkesir Lisesi’ne gir­di. Lisenin dördüncü sınıfındayken ba­basının ölümü üzerine (1903) ailenin geçi­mini sağlayabilmek için okulu bırakmak zorunda kaldı. Kendisine 11 Ağustos 1907’de Bayındırlık Dairesi Tahrirat Kaleminde kâtip olarak görev verildi, böylece devlet hizmetine girmiş oldu. Bu arada müftü Osman Nuri Efendi ile Müstecabizade Adil Efendi’den Farsça, Balıkesir Mevlevihanesi’nde Ragıbzade Ahmet Naci Dede’den Arapça dersleri aldı. Bir yandan da edebiyat, hukuk ve felsefe (Kur’an-ı Kerim yorumu) ile meş­gul oldu. Mutasar­rıf Mümtaz Bey’den hukuk, iktisat ve maliye okudu.

Balıkesir en önemli şahsiyetlerinden birini anıyor

Hasan Basri Bey, bir süre memleketinde edebiyat öğretmenliği yaptı. İkinci Meşrutiyetten (1908) itibaren Balıkesir’de çıkan “Nasihat” ve “Balıkesir” gibi gazetelerde makaleler yazdı.

1913’te Balıkesir Daimi Encümeni Başkâtipliği görevi yaptı. 12 Eylül 1913’te Liva Encümen Başkâtibi iken İdare-i Hususiyye’nin (İl Özel İda­resi) ilk kuruluşunda Balıkesir Daimî Encümeni’nin başkâtipliğini yap­tı.

Daha sonra mutasarrıf Reşit Bey’in emriyle bütün sorumluluğunu yüklendi­ği “Karesi” adlı bir gazete yayımladı.

Samih Rifat Bey’in muta­sarrıflığı zamanında İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin Balıkesir’deki yayın organı “Yıldırım gazetesini yayımladı ve yönetti. Ba­lıkesir’de basın yaşamının gelişme­sinde önemli hizmetler yaptı.    

Hasan Basri Bey, 1917’de lise dengi olan Dârülhilâfe Medresesi’nde Türkçe, ede­biyat, yazı ve Arapça öğretmenliği yaptı.

Birinci Dünya Savaşı’nın sonlarına doğru Ses ga­zetesini (1918) çıkardı. Mütareke yılları boyun­ca Türk milletinin haklarını savunan en özgür ve yürekli yazıların yayın organı olan “Ses”in kapatılarak sahibinin İstanbul’a götürülmesiyle ilgili emir geldiği zaman Haşan Basri, Balıkesir’i temsilen I. İzmir Kongresi’ne katılmak üzere şehirden ay­rılmıştı, ama tutuklanma emrini öğre­nince çareyi gizlenmekte buldu.

Burhani­ye, Kepsut, Dursunbey kasabalarında ve köylerde dokuz aydan fazla dolaştı. O yörede Millî Mücadele’nin başlaması ve halkın silâhlanması konusunda önemli çalışmalar yaptı.  

Yazılarıyla ve fiilen Millî Mücadele’yi destekledi. Kimi yazılarından dolayı bir ara tutuklandı. 17-19 Mart 1919’da yapılan İzmir Müdâfaa-i Hukuk Osmaniye Cemiyeti’nin düzenlediği Büyük İzmir Kongresi’nde bulundu.

Birinci Büyük Millet Meclisi (TBMM)’ne Balıkesir Mebusu olarak girdi, hiç­bir gruba eğilim göstermeden sonuna kadar bağımsız kaldı.  TBMM’de Millî Eğitim, İçişleri, Kitaplık komisyonları ile Memurin Muhakematı Tetkik Kurulu’nda çalıştı. Matbuat Umum Müdürlüğü’nün hesaplarını inceleme komisyonunda görev aldı. TBMM II. ve III. toplantı yıllarında Millî Eğitim Komisyonu’nun yazmanlığını yaptı. Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Grubunun kurulmasından sonra muhalefetteki ikinci grupta yer aldı.

Mecliste aynı dönemde milletvekili olan şair Mehmet Akif’le yakın arkadaş oldu, ondan Arap ede­biyatı bilgileri aldı. Mehmet Akif, Bursa ve Balıkesir yörelerinden gelen Yunan zulmü haberlerinin etkisiyle yazdığı “Bül­bül” başlıklı ünlü şiirini Hasan Basri’ye ithaf etmişti. TBMM’nin birinci döneminden so­nra Balıkesir’e edebiyat öğretmeni ola­rak dönen Hasan Basri, 132 şehit çocuğunun eğitimi için kurulan yetiştirme yurdunun müdürlüğünü de üstlendi. O günlerde “Zafer-i Millî gazetesine yazılar yazdı. 1928 yılında, aşırı zihin yorgunluğundan dolayı hastalandı ve bu yüzden emekliye ayrıldı. Tek parti dönemlerindeki yöneticile­rin keyfî icraat ve baskılarından korunabilmek amacıyla birkaç yıl entelektüel kesimin içinden ayrılıp ziraat ve tica­retle uğraştı.

Daha sonra tekrar dinî, ilmî ve edebî çalışmalarına dönerek telif ve çeviri eserler ortaya koydu. 1950 yılından itibaren demokratik yönetimin sağladığı kısmî din ve vicdan özgürlüğü ortamıyla birlikte başlayan İslâm di­ninin öğrenilmesi, öğretilmesi, yaşan­ması, yayınlar ve diğer araçlarla des­teklenmesine dönük çalışmalara Hasan Basri Çantay da katıldı. Onun çalış­maları bir yandan eser yazmak, öte taraftan yol göstermek ve uyarılar­da bulunmak biçiminde olmuştur. Din ve vicdan özgürlüğünün sağladığı haklar ba­kımından uzun süren bir karışıklık döne­minden sonra Türkiye’de başlayıp hızla gelişen faaliyetler, bir bakıma doğal ola­rak karşılanabilecek farklı görüşler, grup­lar, usuller de ortaya koymuştur. Bu farklılık ve çeşitlilik içinde Hasan Basri Çantay geniş ilmî, fikrî birikimi, siyasî deneyimi ve güvenilir kişiliğiyle grup­lar arasında hakemlik yapmış, görüş ve metotların isabetli ve uygulanabilir olan­larını belirlemeye çalışmış, böylece din bilginlerinin, aydınların, iyiliksever zenginlerin yol göstericisi oldu. Kendisi de hamiyetperver bir zat idi. “Özellikle yazılarından dolayı hiçbir zaman telif ücreti alma­mış, gönderilenleri ise iade etmişti. Üç ciltlik Kur'an meali­nin gelirini ise, çok sevdiği Balıkesir'de kendi adına yaptırı­lan camiye harcamıştı.” (Vehbi Vakkasoğlu)

Şiir ve yazılarında “Siretî” ve “Nasuhî Dede” gibi imzalar da kullanmış olan Hasan Basri, daha çok Kur’ân-ı Kerim mealiyle tanınmıştır. Çantay, 3 Aralık 1964 tarihinde İstanbul’da vefat etti. Mezarının, çok sev­diği dostu Mehmet Âkif e yakın olması konusundaki vasiyeti üzerine Edirnekapı Şehitliği’nde toprağa verildi. Şifa Tercümesi (siyer), Kalendernâme (felsefe) Divân-ü Lugati’t-Türk Tercümesi, İslâmda Cihad adlı eserleri basılmadı.

ESERLERİ:

Mektepli Yavrularıma (1922), Müslümanlıkta Himaye-i Etfal (1922), Ülkü Edebiyatı (1939), Zekâ Demetleri (1939), Kur’ân-ı Hakîm ve Meâl-i Kerim (3 cilt, 1953), Kırk Hadis ve Mealleri (3 cilt, 1956-62), Fıkh-ı Ekber (Ebu Hanife’den, 1954), Babamın Şiirleri (Haz: Müfit Çantay, 1964), Karagünler ve İbret Levhaları (anı, 1964), Akifnâme (1966).

KAYNAKÇA: Vehbi Vakkasoğlu / Osmanlıdan Cumhuriyete İslâm Alimleri (s. 31-49, 1987), Aydın Talay / “İnandığını Yaşayan Bir İnsan: Hasan Basri Çantay” (Zaman 3 Aralık 1991, İstanbul), Ahmet Ersöz / Vefatının 25. Yıldönümünde Hasan Basri Çantay (Zaman, 3.12.1989), Emin Işık / “Çantay, Hasan Basri” (TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 8, s. 218-219, 1993), Mücteba Uğur / Hasan Basri Çantay (1994), Kemal Öztürk / İlk Meclis (1999), İbnülemin Mahmud Kemal İnal / Son Asır Türk Şairleri (c. 4, 2002),  İhsan Işık / Resimli ve Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi (2006, 2007) - Ünlü Bilim Adamları (Türkiye Ünlüleri Ansiklopedisi, C. 2, 2013) - Encyclopedia of Turkey’s Famous People (2013).

Yorumlar (1)
Alihikmet Suakar 13 ay önce
Mübarek insana cocuklugumda süt götürüyorum. Caminin arkasında iki katlı evine, çok nurlu ak sakallı idi. ALLAH RAHMET EYLESİN. yaptıkları unutulmaz.
Günün Anketi Tümü
SENCE BALIKESİR'in EN ÖNCELİKLİ SORUNU NEDİR?
SENCE BALIKESİR'in EN ÖNCELİKLİ SORUNU NEDİR?
Namaz Vakti 30 Kasım 2021
İmsak
Güneş
Öğle
İkindi
Akşam
Yatsı
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 14 36
2. Konyaspor 14 26
3. Hatayspor 14 26
4. Fenerbahçe 14 24
5. Alanyaspor 14 24
6. Başakşehir 14 22
7. Karagümrük 14 22
8. Galatasaray 14 22
9. Adana Demirspor 14 20
10. Beşiktaş 14 20
11. Antalyaspor 14 18
12. Gaziantep FK 14 18
13. Altay 14 17
14. Sivasspor 14 16
15. Giresunspor 14 16
16. Kayserispor 14 16
17. Öznur Kablo Yeni Malatya 14 13
18. Göztepe 14 11
19. Kasımpaşa 14 10
20. Rizespor 14 10
Takımlar O P
1. Ümraniye 13 27
2. Ankaragücü 14 27
3. Eyüpspor 14 27
4. Bandırmaspor 13 25
5. Erzurumspor 12 25
6. İstanbulspor 13 20
7. Tuzlaspor 12 20
8. Kocaelispor 13 20
9. Samsunspor 13 19
10. Adanaspor 14 18
11. Menemenspor 13 17
12. Gençlerbirliği 13 17
13. Boluspor 13 16
14. Denizlispor 13 15
15. Bursaspor 13 14
16. Manisa FK 14 14
17. Ankara Keçiörengücü 13 13
18. Altınordu 14 13
19. Balıkesirspor 13 7
Takımlar O P
1. Chelsea 13 30
2. Man City 13 29
3. Liverpool 13 28
4. West Ham 13 23
5. Arsenal 13 23
6. Wolverhampton 13 20
7. Tottenham 12 19
8. M. United 13 18
9. Brighton 13 18
10. Leicester City 13 18
11. Crystal Palace 13 16
12. Brentford 13 16
13. Aston Villa 13 16
14. Everton 13 15
15. Southampton 13 14
16. Watford 13 13
17. Leeds United 13 12
18. Burnley 12 9
19. Norwich City 13 9
20. Newcastle 13 6
Takımlar O P
1. Real Madrid 14 33
2. Atletico Madrid 14 29
3. Real Sociedad 15 29
4. Sevilla 14 28
5. Real Betis 15 27
6. Rayo Vallecano 15 24
7. Barcelona 14 23
8. Athletic Bilbao 14 20
9. Espanyol 15 20
10. Osasuna 15 20
11. Valencia 15 19
12. Villarreal 14 16
13. Celta de Vigo 15 16
14. Mallorca 15 16
15. Deportivo Alaves 14 14
16. Granada 14 12
17. Elche 15 12
18. Cádiz 15 12
19. Getafe 15 10
20. Levante 15 7
Günün Karikatürü Tümü

Gelişmelerden Haberdar Olun

@