banner312

banner308

banner310

banner307

Hasan Basri Çantay kimdir? Ne zaman öldü

O yurdun işgal edildiği yıllarda çıkardığı Ses gazetesiyle Balıkesir'den halkı vatan savunmasına davet etti. Balıkesir'de kurulan Müdafaa-i Milliye Cemiyetinde etkin rol aldı, Kepsut, Dursunbey'e giderek oralarda halkı toplayıp konuştu. Milli birlik şuuru ile vatanı savunma azmi uyandırdı. O bir Kuvay-i Milliyeci idi. Balıkesir'in Bayrak insanıydı. İstiklal Marşımızı yazması için Mehmet Akif Ersoy'u teşvik eden alim ve mütefekkirdi..

BİLGİ 02.12.2020, 20:03 05.12.2020, 17:38
Hasan Basri Çantay kimdir? Ne zaman öldü

Balıkesirli ünlü fikir ve mücadele adamı Hasan Basri Çantay, vefatının 56. yıl dönümünde anılıyor.

Geçen yıllarda anma programları düzenlenirken bu yıl pandemi nedeniyle etkinlik yapılmayacak, sadece ruhuna fatihalar gönderilecek.

Gazetecilik ve yazarlık yanında bilimsel çalışmalar, şiir ve musiki ile de tanınan Çantay, aynı zamanda Kur'an-ı Kerim müfessiri idi. 

Ülkemizin önde gelen değerleri arasındaki Milli Mücadelenin bayrak adamı, alim ve mütefekkir Hasan Basri Çantay, bundan 56 yıl önce 3 Aralık 1964'te İstanbul'da vefat etmişti. 

Balıkesir'in bayrak ismi, mezarının, çok sev­diği dostu Mehmet Akif e yakın olması konusundaki vasiyeti üzerine Edirnekapı Şehitliği’nde toprağa verilmişti.

HASAN BASRİ ÇANTAY KİMDİR?

İslam bilgini, şair, gazeteci, siyaset adamı ( D. 1887, Balıkesir – Ö. 3 Aralık 1964, İstanbul).

Daha çok “Kur’ân-ı Hakîm ve Meâl-i Kerîm” adlı meal kitabıyla tanınır. Babası Balıkesir tüccarlarından Çantayoğlu Halil Cenabî Efendi, annesi Sincanoğullarından Kepsutlu Hatice Hanım’dır. Aile­nin tek erkek çocuğu olan Hasan Basri, ilköğrenimini İbtida-i Kebir Mektebi’nde gördükten sonra Balıkesir Lisesi’ne gir­di. Lisenin dördüncü sınıfındayken ba­basının ölümü üzerine (1903) ailenin geçi­mini sağlayabilmek için okulu bırakmak zorunda kaldı. Kendisine 11 Ağustos 1907’de Bayındırlık Dairesi Tahrirat Kaleminde kâtip olarak görev verildi, böylece devlet hizmetine girmiş oldu. Bu arada müftü Osman Nuri Efendi ile Müstecabizade Adil Efendi’den Farsça, Balıkesir Mevlevihanesi’nde Ragıbzade Ahmet Naci Dede’den Arapça dersleri aldı. Bir yandan da edebiyat, hukuk ve felsefe (Kur’an-ı Kerim yorumu) ile meş­gul oldu. Mutasar­rıf Mümtaz Bey’den hukuk, iktisat ve maliye okudu.

Balıkesir en önemli şahsiyetlerinden birini anıyor

Hasan Basri Bey, bir süre memleketinde edebiyat öğretmenliği yaptı. İkinci Meşrutiyetten (1908) itibaren Balıkesir’de çıkan “Nasihat” ve “Balıkesir” gibi gazetelerde makaleler yazdı.

1913’te Balıkesir Daimi Encümeni Başkâtipliği görevi yaptı. 12 Eylül 1913’te Liva Encümen Başkâtibi iken İdare-i Hususiyye’nin (İl Özel İda­resi) ilk kuruluşunda Balıkesir Daimî Encümeni’nin başkâtipliğini yap­tı.

Daha sonra mutasarrıf Reşit Bey’in emriyle bütün sorumluluğunu yüklendi­ği “Karesi” adlı bir gazete yayımladı.

Samih Rifat Bey’in muta­sarrıflığı zamanında İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin Balıkesir’deki yayın organı “Yıldırım gazetesini yayımladı ve yönetti. Ba­lıkesir’de basın yaşamının gelişme­sinde önemli hizmetler yaptı.    

Hasan Basri Bey, 1917’de lise dengi olan Dârülhilâfe Medresesi’nde Türkçe, ede­biyat, yazı ve Arapça öğretmenliği yaptı.

Birinci Dünya Savaşı’nın sonlarına doğru Ses ga­zetesini (1918) çıkardı. Mütareke yılları boyun­ca Türk milletinin haklarını savunan en özgür ve yürekli yazıların yayın organı olan “Ses”in kapatılarak sahibinin İstanbul’a götürülmesiyle ilgili emir geldiği zaman Haşan Basri, Balıkesir’i temsilen I. İzmir Kongresi’ne katılmak üzere şehirden ay­rılmıştı, ama tutuklanma emrini öğre­nince çareyi gizlenmekte buldu.

Burhani­ye, Kepsut, Dursunbey kasabalarında ve köylerde dokuz aydan fazla dolaştı. O yörede Millî Mücadele’nin başlaması ve halkın silâhlanması konusunda önemli çalışmalar yaptı.  

Yazılarıyla ve fiilen Millî Mücadele’yi destekledi. Kimi yazılarından dolayı bir ara tutuklandı. 17-19 Mart 1919’da yapılan İzmir Müdâfaa-i Hukuk Osmaniye Cemiyeti’nin düzenlediği Büyük İzmir Kongresi’nde bulundu.

Birinci Büyük Millet Meclisi (TBMM)’ne Balıkesir Mebusu olarak girdi, hiç­bir gruba eğilim göstermeden sonuna kadar bağımsız kaldı.  TBMM’de Millî Eğitim, İçişleri, Kitaplık komisyonları ile Memurin Muhakematı Tetkik Kurulu’nda çalıştı. Matbuat Umum Müdürlüğü’nün hesaplarını inceleme komisyonunda görev aldı. TBMM II. ve III. toplantı yıllarında Millî Eğitim Komisyonu’nun yazmanlığını yaptı. Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Grubunun kurulmasından sonra muhalefetteki ikinci grupta yer aldı.

Mecliste aynı dönemde milletvekili olan şair Mehmet Akif’le yakın arkadaş oldu, ondan Arap ede­biyatı bilgileri aldı. Mehmet Akif, Bursa ve Balıkesir yörelerinden gelen Yunan zulmü haberlerinin etkisiyle yazdığı “Bül­bül” başlıklı ünlü şiirini Hasan Basri’ye ithaf etmişti. TBMM’nin birinci döneminden so­nra Balıkesir’e edebiyat öğretmeni ola­rak dönen Hasan Basri, 132 şehit çocuğunun eğitimi için kurulan yetiştirme yurdunun müdürlüğünü de üstlendi. O günlerde “Zafer-i Millî gazetesine yazılar yazdı. 1928 yılında, aşırı zihin yorgunluğundan dolayı hastalandı ve bu yüzden emekliye ayrıldı. Tek parti dönemlerindeki yöneticile­rin keyfî icraat ve baskılarından korunabilmek amacıyla birkaç yıl entelektüel kesimin içinden ayrılıp ziraat ve tica­retle uğraştı.

Daha sonra tekrar dinî, ilmî ve edebî çalışmalarına dönerek telif ve çeviri eserler ortaya koydu. 1950 yılından itibaren demokratik yönetimin sağladığı kısmî din ve vicdan özgürlüğü ortamıyla birlikte başlayan İslâm di­ninin öğrenilmesi, öğretilmesi, yaşan­ması, yayınlar ve diğer araçlarla des­teklenmesine dönük çalışmalara Hasan Basri Çantay da katıldı. Onun çalış­maları bir yandan eser yazmak, öte taraftan yol göstermek ve uyarılar­da bulunmak biçiminde olmuştur. Din ve vicdan özgürlüğünün sağladığı haklar ba­kımından uzun süren bir karışıklık döne­minden sonra Türkiye’de başlayıp hızla gelişen faaliyetler, bir bakıma doğal ola­rak karşılanabilecek farklı görüşler, grup­lar, usuller de ortaya koymuştur. Bu farklılık ve çeşitlilik içinde Hasan Basri Çantay geniş ilmî, fikrî birikimi, siyasî deneyimi ve güvenilir kişiliğiyle grup­lar arasında hakemlik yapmış, görüş ve metotların isabetli ve uygulanabilir olan­larını belirlemeye çalışmış, böylece din bilginlerinin, aydınların, iyiliksever zenginlerin yol göstericisi oldu. Kendisi de hamiyetperver bir zat idi. “Özellikle yazılarından dolayı hiçbir zaman telif ücreti alma­mış, gönderilenleri ise iade etmişti. Üç ciltlik Kur'an meali­nin gelirini ise, çok sevdiği Balıkesir'de kendi adına yaptırı­lan camiye harcamıştı.” (Vehbi Vakkasoğlu)

Şiir ve yazılarında “Siretî” ve “Nasuhî Dede” gibi imzalar da kullanmış olan Hasan Basri, daha çok Kur’ân-ı Kerim mealiyle tanınmıştır. Çantay, 3 Aralık 1964 tarihinde İstanbul’da vefat etti. Mezarının, çok sev­diği dostu Mehmet Âkif e yakın olması konusundaki vasiyeti üzerine Edirnekapı Şehitliği’nde toprağa verildi. Şifa Tercümesi (siyer), Kalendernâme (felsefe) Divân-ü Lugati’t-Türk Tercümesi, İslâmda Cihad adlı eserleri basılmadı.

ESERLERİ:

Mektepli Yavrularıma (1922), Müslümanlıkta Himaye-i Etfal (1922), Ülkü Edebiyatı (1939), Zekâ Demetleri (1939), Kur’ân-ı Hakîm ve Meâl-i Kerim (3 cilt, 1953), Kırk Hadis ve Mealleri (3 cilt, 1956-62), Fıkh-ı Ekber (Ebu Hanife’den, 1954), Babamın Şiirleri (Haz: Müfit Çantay, 1964), Karagünler ve İbret Levhaları (anı, 1964), Akifnâme (1966).

KAYNAKÇA: Vehbi Vakkasoğlu / Osmanlıdan Cumhuriyete İslâm Alimleri (s. 31-49, 1987), Aydın Talay / “İnandığını Yaşayan Bir İnsan: Hasan Basri Çantay” (Zaman 3 Aralık 1991, İstanbul), Ahmet Ersöz / Vefatının 25. Yıldönümünde Hasan Basri Çantay (Zaman, 3.12.1989), Emin Işık / “Çantay, Hasan Basri” (TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 8, s. 218-219, 1993), Mücteba Uğur / Hasan Basri Çantay (1994), Kemal Öztürk / İlk Meclis (1999), İbnülemin Mahmud Kemal İnal / Son Asır Türk Şairleri (c. 4, 2002),  İhsan Işık / Resimli ve Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi (2006, 2007) - Ünlü Bilim Adamları (Türkiye Ünlüleri Ansiklopedisi, C. 2, 2013) - Encyclopedia of Turkey’s Famous People (2013).

Yorumlar (1)
Alihikmet Suakar 2 ay önce
Mübarek insana cocuklugumda süt götürüyorum. Caminin arkasında iki katlı evine, çok nurlu ak sakallı idi. ALLAH RAHMET EYLESİN. yaptıkları unutulmaz.
parçalı az bulutlu
Günün Anketi Tümü
Sizce Balıkesir'in neyi meşhur?
Sizce Balıkesir'in neyi meşhur?
Namaz Vakti 21 Ocak 2021
İmsak 06:51
Güneş 08:18
Öğle 13:25
İkindi 15:59
Akşam 18:22
Yatsı 19:44
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 18 38
2. Fenerbahçe 18 38
3. Galatasaray 19 36
4. Gaziantep FK 19 34
5. Hatayspor 19 31
6. Alanyaspor 18 30
7. Trabzonspor 19 30
8. Karagümrük 18 27
9. Malatyaspor 19 27
10. Göztepe 19 25
11. Antalyaspor 19 25
12. Rizespor 19 24
13. Sivasspor 18 23
14. Başakşehir 19 23
15. Konyaspor 19 22
16. Kasımpaşa 18 22
17. Kayserispor 19 19
18. Gençlerbirliği 19 19
19. Erzurumspor 19 16
20. Ankaragücü 18 15
21. Denizlispor 19 14
Takımlar O P
1. Giresunspor 17 35
2. İstanbulspor 17 34
3. Samsunspor 17 33
4. Altay 17 32
5. Adana Demirspor 17 31
6. Tuzlaspor 17 30
7. Ankara Keçiörengücü 17 28
8. Altınordu 17 28
9. Bursaspor 17 27
10. Bandırmaspor 17 24
11. Adanaspor 17 21
12. Ümraniye 17 20
13. Boluspor 17 19
14. Menemen Belediyespor 17 16
15. Balıkesirspor 17 16
16. Akhisar Bld.Spor 17 13
17. Ankaraspor 17 9
18. Eskişehirspor 17 3
Takımlar O P
1. M. United 19 40
2. Man City 18 38
3. Leicester City 19 38
4. Liverpool 18 34
5. Tottenham 18 33
6. Everton 17 32
7. West Ham 19 32
8. Chelsea 19 29
9. Southampton 18 29
10. Arsenal 19 27
11. Aston Villa 16 26
12. Leeds United 18 23
13. Crystal Palace 19 23
14. Wolverhampton 19 22
15. Newcastle 18 19
16. Brighton 19 17
17. Burnley 17 16
18. Fulham 18 12
19. West Bromwich 19 11
20. Sheffield United 19 5
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 16 41
2. Real Madrid 18 37
3. Barcelona 18 34
4. Villarreal 19 33
5. Sevilla 18 33
6. Real Sociedad 19 30
7. Granada 19 28
8. Real Betis 19 26
9. Cádiz 19 24
10. Getafe 18 23
11. Celta de Vigo 19 23
12. Levante 18 22
13. Athletic Bilbao 18 21
14. Valencia 18 19
15. Eibar 18 19
16. Real Valladolid 19 19
17. Deportivo Alaves 19 18
18. Elche 17 17
19. Osasuna 18 15
20. Huesca 19 12
Günün Karikatürü Tümü