banner317

banner308

banner307

banner316

İşte 29 Ekim'de Cumhuriyet'in ilan edildiği belge!

Cumhuriyet, o zamanki ismi “Büyük Millet Meclisi Kanun-ı Esâsî Encümeni” olan Anayasa Komisyonu’nun hazırladığı tasarının Meclis’in 29 Ekim 1923 Pazartesi günü yaptığı 43. oturumunda kabul edilmesi suretiyle ilân edildi. Tarihçi Murat Bardakçı, Cumhuriyet’in ilânının resmî belgesini yayınladı

BİLGİ 28.10.2020, 19:46 01.11.2020, 17:46
İşte 29 Ekim'de Cumhuriyet'in ilan edildiği belge!

Cumhuriyet'in nasıl ilân edildiğini merak edenler, yani faaliyetin hukukî boyutunu öğrenmek isteyenler doğru yerdesiniz. Haberi okumaya başlayabilirsiniz.

Senelerdir her 29 Ekim günü gazetelerdeki haberlerde ve köşelerin çoğunda hemen hemen hep aynı ifadeler vardır: Yıldönümü vesilesi ile Cumhuriyet'in faziletleri anlatılır, bu yeni idare sistemi sayesinde elde ettiğimiz başarılar ardarda sıralanır, medenî âlemde sahip olduğumuz seçkin yerden bahsedilir ve ifadeler böyle devam eder gider…

Aynı sözlerin bu sene de tekrar edileceğini bildiğim için, ben de bu konuda daha önce yayınladığım bir belgeyi yeniden gündeme getirmeye karar verdim: Cumhuriyet'in ilân belgesini…

Cumhuriyet'in nasıl ilân edildiğini merak edenler, yani faaliyetin hukukî boyutunu öğrenmek isteyenler için anlatayım:

Cumhuriyet bir anayasa değişikliği ile, o zamanki ismi "Büyük Millet Meclisi Kanun-ı Esâsî Encümeni" olan Anayasa Komisyonu'nun 1921 Anayasa'sındaki altı maddenin değişmesi maksadı ile hazırladığı tasarının Meclis'in 29 Ekim 1923 Pazartesi günü yaptığı 43. oturumunda kabul edilmesi suretiyle ilân edildi. Anayasanın ilk maddesine "Türkiye'nin yönetim şeklinin 'Cumhuriyet', devletin dininin İslâm, resmî dilinin de Türkçe olduğu ilâve ediliyordu. Diğer maddeler de Cumhurbaşkanlığı, Başbakanlık ve Hükümet hakkındaydı. Oylamadan sonra hemen reisicumhur seçimine geçildi ve Mustafa Kemal Paşa, Reisicumhur seçildi.


Meclis'in 29 Ekim 1923 Pazartesi günü yaptığı 43. oturumunda görüşülüp kabul edilen tasarıyı hazırlayan Anayasa Komisyonu'nda İzmir Milletvekili Yunus Nadi (Abalıoğlu) Bey'in başkanlığında Gelibolu Milletvekili Celâl Nuri (İleri), Dersim Milletvekili Feridun Fikri (Düşünsel), Konya Milletvekili Refik (Koraltan), İzmit Milletvekili İbrahim Süreyya Yiğit), Muş Milletvekili İlyas Sami Beyler ile Antalya Milletvekili Rasih Hoca (Kaplan) vardı.


Cumhuriyet'in ilânı için meclise önerge veren 16 milletvekili. 

KOMİSYONUN RAPORU

Celâl Nuri Bey'in Meclis Başkanlığı'na hitaben kaleme aldığı komisyon mazbatasında bugünün dili ile şöyle idi:

"Milletimizi refah ve saadete ulaştırıp tam bir bağımsızlığa kavuşturan ve Allah'ın da takdir ettiği savaşta millî hâkimiyet esası kat'î surette kabul edilmiş ve daima buna riayet edilegelmişti. Bu usulün necib Türk milletine ne büyük muvaffakiyet temin ettiği aşikârdır. Hâkimiyetin kayıtsız-şartsız millete ait olması ve idare usûlünün milletin mukedderatını bizzat ve bilfiil idare etmek esasına dayanması zaten "Cumhuriyet" demek olduğundan, saltanatı kesin şekilde kaldıran bu kelimenin kullanılıp Türkiye Devleti'nin şeklinin cumhuriyet hükümeti olması hakkında Teşkilât-ı Esasiye Kanunu'nun özel maddesinin bir fıkra ile açıklığa kavuşturulması hukuk ve uygulama bakımından münasip görülmüştür.
Bir cumhuriyet tesis kılındıktan sonra bu cumhuriyetin temsilcisi olan başkanlık makamının da oluşturulması tabiîdir.

Bundan başka, hükümeti teşkil edecek olan başbakanın cumhurbaşkanı tarafından tayini, sorumluluğun belirlenmesi bakımından zarurî işlerdendir.

Dolayısıyla, hâlen mevcud olan devlet şeklinin tesbiti için Anayasa'nın buna dair bir, üç, sekiz ve dokuzuncu maddeleri aşağıdaki şekilde değiştirilerek açıklığa kavuşturulmuş devletimizin dininin İslâm, dilinin de Türkçe olduğuna dair özel bir madde ilâve edilmiştir.

Zikredilen maddeleri kanun hâline getirmek üzere Hey'et-i Celîle'ye arz ve teklif ve hemen müzakeresini istirham ederiz".

Bu mazbataya dayanılarak hazırlanan tasarının Meclis'te 29 Ekim akşamı saat sekizde kabul edilip kanunlaşması ile Türkiye'de Cumhuriyet ilân edilmiş oldu.

İŞTE, İLÂNIN BELGESİ

Şimdi Büyük Millet Meclisi Arşivi'nde bulunan ve "Türkiye Büyük Millet Meclisi Riyaseti Başkitabeti (Genel Sekreterliği) Kavanîn (Kanunlar) Müdüriyeti" antetli kâğıda yazılmış olan 364 numaralı "Teşkilât-ı Esasiye Kanunu'nun bazı mevaddının tâdiline" yani "Anayasa'nın bazı maddelerinin değiştirilmesine" dair kanun şöyle idi:

"Birinci Madde: Hâkimiyet, bilâ kayd ü şart milletindir. İdare usulü halkın mukadderatını bizzat ve bilfiil idare etmesi esasına müsteniddir (dayanır). Türkiye Devleti'nin şekl-i hükümeti Cumhuriyettir.

İkinci Madde: Türkiye Devleti'nin dini, din-i İslâm'dır. Resmî lisanı Türkçedir.

Üçüncü Madde: Türkiye Devleti Büyük Millet Meclisi tarafından idare olunur. Meclis, Hükümet'in inkısam ettiği şuubât-ı idareyi (ayrı ayrı bölümlere ayırdığı idarî işleri) İcra Vekilleri vasıtasıyla idare eder.

Dördüncü Madde: Türkiye Reisicumhuru, Türkiye Büyük Millet Meclisi Heyet-i Umumiyesi tarafından ve kendi âzası meyânından bir intihap (seçim) devresi için intihap olunur (seçilir). Vazife-i riyaset (başkanlık görevi), yeni Reisicumhur'un intihabına (seçimine) kadar devam eder. Tekrar intihap olunmak (seçilmek) caizdir.

Beşinci Madde: Türkiye Reisicumhuru, devletin reisidir. Bu sıfatla lüzum gördükçe Meclis'e ve Heyet-i Vekile'ye riyaset (hükümete başkanlık) eder.

Altıncı Madde: Başvekil, Reisicumhur tarafından ve Meclis âzası meyanından intihap olunur (Meclis üyeleri arasından seçilir). Diğer vekiller Başvekil tarafından yine Meclis âzası arasından intihap olunduktan sonra hey'et-i umumiyesi (hepsi) Reisicumhur tarafından Meclis'in tasvibine arzolunur. Meclis hâl-i içtimada (çalışma döneminde) değil ise keyfiyeti tasvip Meclis'in içtimaına tâlik olunur(toplantısına ertelenir).

18 Rebiyülevvel 1342 ve 29 Teşrinievvel (Ekim) 1339 (1923)".

Herhalde dikkat etmişsinizdir: Meclis'in bu kararı ile aslında yeni bir devlet kurulmuyor, mevcut devletin idare biçimi değiştiriliyordu; yani "devletin devamlılığı" kuralının dışına çıkılmıyor, devletin aynı ama sistemin "Cumhuriyet" olduğu vurgulanıyordu.


İleri gazetesi, 30 Ekim 1923.

Cumhuriyet'in ilânı, Ankara'da 101 pâre top atılarak kutlanırken kararı memleketin dört bir tarafına duyurma işi de müftülüklere verildi. Evkaf ve Şer'iye Vekâleti'nin talimatı ile Türkiye'deki bütün müftülüklere telgraflar gönderen Diyanet İşleri Reisliği, müftülerden artık Cumhuriyet ile idare edileceğimizi halka duyurmasını istedi.

Burada, Cumhuriyet'in ilân belgesinin orijinali de görebilirsiniz…

Murat Bardakçı - Habertürk

Yorumlar (0)
sisli
Günün Anketi Tümü
Balıkesir Valiliği Logosu Eskisi mi Yenisi mi Güzel?
Balıkesir Valiliği Logosu Eskisi mi Yenisi mi Güzel?
Namaz Vakti 09 Mart 2021
İmsak 06:00
Güneş 07:23
Öğle 13:24
İkindi 16:40
Akşam 19:16
Yatsı 20:33
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 27 60
2. Galatasaray 28 58
3. Fenerbahçe 28 58
4. Trabzonspor 28 51
5. Alanyaspor 28 46
6. Hatayspor 28 46
7. Gaziantep FK 28 43
8. Karagümrük 28 41
9. Göztepe 28 39
10. Antalyaspor 28 36
11. Sivasspor 27 34
12. Konyaspor 27 32
13. Malatyaspor 28 31
14. Kayserispor 27 31
15. Kasımpaşa 28 30
16. Başakşehir 28 29
17. Rizespor 27 28
18. Ankaragücü 27 26
19. Erzurumspor 28 26
20. Denizlispor 27 24
21. Gençlerbirliği 27 21
Takımlar O P
1. Giresunspor 25 53
2. Samsunspor 25 50
3. İstanbulspor 25 47
4. Adana Demirspor 25 45
5. Altınordu 25 45
6. Altay 25 44
7. Tuzlaspor 25 41
8. Ankara Keçiörengücü 25 40
9. Bursaspor 25 34
10. Ümraniye 25 34
11. Bandırmaspor 25 32
12. Boluspor 25 29
13. Adanaspor 25 27
14. Menemenspor 25 27
15. Balıkesirspor 25 26
16. Akhisar Bld.Spor 25 22
17. Ankaraspor 25 16
18. Eskişehirspor 25 7
Takımlar O P
1. Man City 28 65
2. M. United 28 54
3. Leicester City 28 53
4. Chelsea 28 50
5. West Ham 27 48
6. Everton 27 46
7. Tottenham 27 45
8. Liverpool 28 43
9. Aston Villa 26 40
10. Arsenal 27 38
11. Leeds United 27 35
12. Wolverhampton 28 35
13. Crystal Palace 28 34
14. Southampton 27 33
15. Burnley 28 30
16. Newcastle 27 27
17. Brighton 27 26
18. Fulham 28 26
19. West Bromwich 28 18
20. Sheffield United 28 14
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 25 59
2. Barcelona 26 56
3. Real Madrid 26 54
4. Sevilla 25 48
5. Real Sociedad 26 45
6. Real Betis 26 42
7. Villarreal 26 37
8. Athletic Bilbao 25 33
9. Celta de Vigo 26 33
10. Granada 26 33
11. Levante 26 32
12. Valencia 26 30
13. Osasuna 26 28
14. Cádiz 26 28
15. Getafe 26 27
16. Real Valladolid 26 25
17. Elche 25 24
18. Eibar 26 22
19. Deportivo Alaves 26 22
20. Huesca 26 20
Günün Karikatürü Tümü

Gelişmelerden Haberdar Olun

@
banner318